Jesteś tutaj:Blogi Spadek po zmarłej osobie - komu się należy?
środa, 17 stycznia 2018 10:43

Spadek po zmarłej osobie - komu się należy?

  Wojciech Bielicki, radca prawny

Według wielu wierzeń, śmierć nie jest końcem naszej egzystencji, a jedynie początkiem zupełnie nowej drogi. Nie zmienia to jednak faktu, iż po bliskich pozostają nam nie tylko wspomnienia, fotografie czy też inne pamiątki. Śmierć człowieka skutkuje również koniecznością likwidacji majątku zmarłego i przeniesienia go na inne podmioty, zgodnie z jego wolą lub/i przepisami prawa.

Co do zasady, każdy z nas może zostać powołany do spadku, nierzadko nagle i niespodziewanie. Zdarzają się sytuacje, gdy otrzymuje się spadek po osobie, której nigdy osobiście nie spotkaliśmy, czy nawet nie mieliśmy pojęcia o jej istnieniu. Spadek, jednakże, to nie tylko potencjalne korzyści materialne, ale także obowiązek podjęcia odpowiednich kroków, tj. dotrzymania warunków formalno-prawnych związanych z jego nabyciem. Należy również pamiętać m.in. o rozliczeniu z fiskusem, czy w przypadku nabycia nieruchomości – ujawnieniu zmiany własności w księdze wieczystej.

Prawo do dziedziczenia nabywa się w drodze wskazania w testamencie zmarłego lub w przypadku jego niesporządzenia, zgodnie z regulacjami ustawowymi zawartymi w Kodeksie Cywilnym. 

Spadkobiercą testamentowym ustanowić można niemal każdego, w tym osoby spoza „kręgu rodziny”. W takim przypadku, jedynie od woli spadkodawcy zależy, kto i w jakim zakresie zostaje powołany do dziedziczenia. Postanowienia zawarte w testamencie nie muszą wyczerpywać całego majątku spadkodawcy. Możliwe jest również wprowadzenie zapisów, poleceń, wyznaczenie wykonawcy testamentu czy wydziedziczenie spadkobierców potencjalnie dziedziczących z mocy ustawy.  Osobom pominiętym w testamencie, a należącym do kręgu spadkobierców ustawowych, przysługuje prawo do żądania wypłaty należnego zachowku.

W przypadku, gdy testament nie został sporządzony lub został skutecznie podważony, do dziedziczenia dochodzą spadkobiercy ustawowi, czyli de facto najbliższa rodzina zmarłego. Aktualnie, spadek przypada w odpowiedniej kolejności:

  1. współmałżonkowi, dzieciom zmarłego, a także zstępnym (potomkom) dziecka, które nie dożyło otwarcia spadku.
  2. rodzicom zmarłego, rodzeństwu zmarłego, zstępnym rodzeństwa.
  3. a jeśli spadkodawca nie posiadał żadnej rodziny, spadek przypada Skarbowi Państwa lub gminie, właściwej ze względu na miejsce ostatniego zamieszkania zmarłego.

Każda z wyżej opisanych grup, poczynając od oznaczonej nr 1, posiada pierwszeństwo nad kolejną. Gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie nikogo z pierwszej, wówczas spadek przysługuje osobom zaliczonym do drugiego kręgu. W przypadku braku dalszej rodziny, spadek przechodzi na Skarb Państwa lub gminę.Określony ułamkowo udział w spadku zależy od ilości spadkobierców oraz stopnia pokrewieństwa lub powinowactwa w stosunku do zmarłego. 

Nabycie spadku nie odbywa się w sposób dowolny. Należy je potwierdzić w sądzie lub notarialnie. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku rozpoczyna się poprzez złożenie w właściwym dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy sądzie rejonowym stosownego wniosku. Złożyć go mogą wszelkie podmioty posiadające interes prawny w stwierdzeniu jego nabycia, przede wszystkim spadkobiercy (zarówno testamentowi, jak ustawowi). Wniosek musi spełniać warunki formalne wynikające z przepisów prawa. Ponadto, należy do niego załączyć akt zgonu spadkodawcy, akty urodzenia (spadkobierców niezamężnych), akty małżeństwa (zamężnych, którzy zmienili nazwisko), a także gdy został sporządzony, testament. Wniosek podlega opłacie w kwocie 50,00 zł za stwierdzenie nabycia spadku po jednym zmarłym. Możliwym jest stwierdzenie nabycia spadku po kilku osobach w jednym postępowaniu, wtedy opłata wzrasta o kolejne 50,00 zł za każdego ze spadkodawców. Ponadto, każdy ze spadkobierców uiszcza kwotę 50,00 zł za złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Od niedawna należy również dokonać wpłaty w wysokości 5,00 zł za wpis do rejestru spadkowego.

Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku kończy się wydaniem przez sąd postanowienia, od którego, w razie konieczności, służy apelacja od sądu II instancji. Treść postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku stanowią przede wszystkim: wskazanie danych osób nabywających spadek oraz zasady jego nabycia (w jakiej części nabywa spadek każdy ze spadkobierców).

Poświadczenia dziedziczenia można dokonać również u notariusza. Niezbędnymi warunkami do tego, by skorzystać z tej instytucji jest obecność wszystkich spadkobierców (również potencjalnych) oraz brak sporu między nimi co do sposobu i osób powołanych (ustawowo lub testamentowo) do nabycia spadku. Koszty tej czynności wynikają z przepisów dotyczących maksymalnej taksy notarialnej oraz stawek samego notariusza.

Przyjęcie spadku nie zawsze wiąże się jedynie z korzyściami materialnymi. W wielu przypadkach zmarły pozostawia po sobie również długi. Każdy ze spadkobierców ma 6 miesięcy, od momentu gdy dowiedział się o powołaniu do dziedziczenia, na złożenie oświadczenia w przedmiocie nabycia lub odrzucenia spadku. Najczęściej datę początkową stanowi dzień otwarcia spadku – śmierci spadkodawcy.  W wyniku zmiany przepisów sprzed kilku lat, brak stosownego oświadczenia jest równoznaczny z nabyciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza tj. z odpowiedzialnością za długi do wartości ustalonego w wykazie inwentarza stanu czynnego spadku (wartości aktywów). Warto złożyć oświadczenie przed upływem tego terminu, gdyż osoby zamierzające przyjąć spadek wprost lub go odrzucić, nie narażają się w tak sposób na koszty sporządzenia inwentarza przez komornika lub jeśli wykaz sporządzają samodzielnie, odpowiedzialności za nawet nieumyślnie pominięty w wykazie składnik.

Postanowienie o nabyciu spadku staje się podstawą do opłacenia podatku do urzędu skarbowego. Wysokość podatku jest ściśle uzależniona od wartości oraz składników spadku, a także stopnia pokrewieństwa lub jego braku ze zmarłym.

Wynikiem stwierdzenia nabycia spadku, wszyscy powołani do spadku nabywają go do współwłasności, w częściach ułamkowych. Dopiero wynikiem sądowego lub notarialnego działu spadku, odpowiednie składniki zostają przyznane na własność poszczególnym spadkobiercom. Kwestia działu spadku, to jednak odrębne zagadnienie, któremu poświęcę mój następny wywód.

W razie pytań związanych z tematem lub sugestii, co do wyboru kolejnych zagadnień do omówienia, proszę o kontakt: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

4 komentarzy

  • Link do komentarza Anna Maria niedziela, 21 stycznia 2018 12:23 napisane przez Anna Maria

    Sewer, i dlatego właśnie trzeba korzystać z pomocy adwokata, bo może się zdarzyć, że za krewnego, z którym nie miałeś lata świetlne kontaktu, bedziesz musiał spłacać wielotysięczne długi!

  • Link do komentarza Sewer czwartek, 18 stycznia 2018 11:32 napisane przez Sewer

    No, może by trzeba dodać, że nie wszyscy wiedzą, ze spadkiem są długi. No i wtedy zaczynają się schody aż do piątej wody po kisielu!

  • Link do komentarza Teresa środa, 17 stycznia 2018 15:09 napisane przez Teresa

    Popieram gonzo. Świat jest teraz inny, każdy cos posiada, choćby nawet auto za 2 tysiące, a wypadki chodzą po ludziach. Dlatego testamenty powinni pisać wszyscy.

  • Link do komentarza gonzo środa, 17 stycznia 2018 10:52 napisane przez gonzo

    Bardzo dobrze, że redakcja podjęła ten temat. Bo jak się rozmawia z wieloma ludźmi , którzy posiadają jakiś majątek ( a majątkiem jest nawet wkład lokatorski na mieszkanie, a niekoniecznie mieszkanie własnościowe!!!), to oni odpowiadają na ogół: Przecież jeszcze nie umieram. To ja się pytam, a jak będziesz umierał, to co? Zamiast kroplówek, leków, czuwania nad Tobą i modlitwy rodzina podsunie tobie testament do napisania lub poprosi notariusza do szpitala? A jak nie zdążysz, to co? Rodzina nad grobem się skłóci, co często ma niestety miejsce. Dlatego każdy, nawet jak jeszcze nie ma majątku i niezależnie od wieku powinien w Polsce zrobić testament. To powinno być normą, a nie uważane być za dziwactwo!

Skomentuj

W związku z dbałością o poziom komentarzy, prowadzona jest ich moderacja. Wpisy wulgarne, obsceniczne czy obrażające innych komentatorów i naruszające podstawowe zasady netykiety (np. pisane CAPS LOCKIEM), nie będą publikowane. Zapraszamy do kulturalnej dyskusji. Ponadto prosimy nie umieszczać wklejonych obszernych tekstów, pochodzących z innych stron, do których to treści komentujący nie posiadają praw autorskich. Ponadto nie są dopuszczane komentarze zawierające linki do serwisów, prowadzonych przez wydawców innych lokalnych portali.

Ostatnio dodane

Wybory 2018 Kujawski