Wydrukuj tę stronę
poniedziałek, 15 października 2018 14:32

Historia powstania opowiedziana na nowo

 
Historia powstania opowiedziana na nowo fot. Rafał Wichniewicz

Światło dzienne ujrzała nowa publikacja, dotycząca udziału Gniezna i mieszkańców naszego regionu w powstaniu wielkopolskim. Dzieło liczy sobie 350 stron i powstało przy pomocy wielu osób.

Książka pt. "Ziemia Gnieźnieńska w Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919" została napisana przez prof. zw. dr. hab. Janusza Karwata pod redakcją Grzegorza Musidlaka. Dzieło to jest pierwszą tak obszerną publikacją w tej tematyce od ponad 30 lat. Jest to też nie tylko sama książka historyczna, ale pewne spojrzenie z dystansu na całe tło wydarzeń, które działy się wiek temu, a które były udziałem naszych przodków.

Jak przekazał autor publikacji: - W tworzeniu przyświecały mi dwa cele - przedstawić syntezę zrywu niepodległościowego po stu latach oraz pokazać ludzi, maksymalnie jak najwięcej powstańców, mieszkańców ziemi gnieźnieńskiej. Mówiąc o niej mam na uwadze ówczesne dwa powiaty - witkowski z dzisiejszym Powidzem oraz gnieźnieński. Oba powiaty w okresie zaboru leżały w rejencji bydgoskiej, choć pojęcie "ziemi gnieźnieńskiej" jest obszerniejsze, gdyż do 1793 roku istniało województwo gnieźnieńskie, sześć razy większe niż dzisiejszy powiat gnieźnieński. Starałem się napisać syntezę, ale nie datalicznie odtwarzać każde wydarzenie powstania, bo zajęłoby to kilka tomów, tylko spojrzeć na to okiem dzisiejszego czytelnika i trochę od środka, pokazując atmosferę i specyfikę powstania. Powstanie to przede wszystkim zryw ochotników od 28 grudnia aż do lutego, kiedy to z własnej woli poszli mieszkańcy miejscowości i wsi, wyzwolili okolicę i pozostali na froncie. To oni wyzwolili 2/3 obszaru wielkopolski - przyznał prof. zw. dr hab. Janusz Karwat, autor publikacji, dziękując wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tej publikacji. Nie mogłaby się ona ukazać, gdyby nie inicjatywa komitetu obchodów 100. rocznicy wybuchu powstania wielkopolskiego, a przy tym realnemu wsparciu samorządów: Powiatu Gnieźnieńskiego, Miasta Gniezna, Gminy i Miasta Czerniejewo, Gminy Gniezno, Gminy Kiszkowo, Gminy Kłecko, Gminy Łubowo, Gminy Mieleszyn, Gminy Niechanowo, Gminy Powidz, Miasta Trzemeszna i Gminy i Miasta Witkowo.

- Pierwszym poległym powstańcem był Franciszek Adamczak, zmarły 29 grudnia. Następny był Ignacy Dondajewski, pochodzący spod Wrześni, ale zginął w Zdziechowie. Właśnie Łopienno i Zdziechowa były kluczowe. Kiedy Gniezno wyzwoliło się 28 grudnia, to w następny dzień przyszło zagrożenie niemieckie ze strony Bydgoszczy i od strony Janowca Wielkopolskiego. Podczas potyczek, a w przypadku Zdziechowy nawet bitwy, zdołano powstrzymać przeciwnika. To była pierwsza zwycięska bitwa w powstaniu wielkopolskim, ale o jakich skutkach? Nie tylko taktycznych, ale ona także uratowała powstanie. Władze w Poznaniu niekoniecznie chciały walczyć i przez tydzień zapewniały opinie międzynarodowe, że u nas jest swojego rodzaju ruchawka, rewolucja jak w Berlinie i innych miastach. Stąd też trzeci mój cel tej publikacji - pokazanie roli Gniezna i ziemi gnieźnieńskiej dla losów powstania. Historycy, autorzy różnych publikacji, nie zawsze dostrzegają Łopienno i Zdziechowę. Ponadto istotna była rola Gniezna jako dużego ośrodka logistycznego w zakresie organizacji oddziałów, głównie piechoty i kawalerii, a także sanitarnej, a później stąd wysyłano kolejne bataliony, pułki na północ do utrzymania frontu - mówił prof. Janusz Karwat.

- Powstanie wielkopolskie łączy Wielkopolan ponad podziałami, tak jak łączyła ich ta idea przed ponad stu laty. Konsekwencją tego jest przede wszystkim zaangażowanie wielu jednostek samorządu terytorialnego na terenie powiatu gnieźnieńskiego oraz Powidza, który wówczas również wchodził w teatr działań powstańczych. Poza tym trzeba wiedzieć, że naukowiec piszący tezę, patrzy szeroką perspektywą. Szczególnie taką trudną syntezę, której tematem są dzieje lokalne. Bez pomocy regionalistów nie miałaby takiego wymiaru - przekazał senator Robert Gaweł.

Publikacja, która ukazała się w Wydawnictwie Naukowym CONTACT/ABC liczy sobie 350 stron, jest ilustrowana i posiada kolorowe mapy obrazujące przebieg działań frontowych, w których brali udział mieszkańcy ziemi gnieźnieńskiej. Książka wkrótce trafi do sprzedaży w Miejskim Ośrodku Kultury, Muzeum Początków Państwa Polskiego oraz księgarni Wolumen przy ul. Chrobrego.

Galeria