Zapomniane cmentarze ewangelickie w gminie Gniezno mają zostać oznaczone

Na terenie gminy Gniezno znajduje się kilkanaście cmentarzy, na których chowano wiernych wyznania ewangelickiego. Dzisiaj zapomniane, gęsto zarośnięte, czasem zlokalizowane są daleko od zabudowań, a niekiedy znajdują się w środku wsi. Na wielu z nich zachowane są jeszcze nagrobki z nazwiskami pochowanych tam osób, a niekiedy to już tylko anonimowe pochówki. Mają one zostać w przyszłości oznaczone i opisane, by lokalna społeczność wiedziała o ich istnieniu.

W samym powiecie gnieźnieńskim może być ich nawet ponad sto. To pamiątka po czasach tak dawnych, że już dziś niewielu pamięta, skąd się ich tyle wzięło. A wszystko wynikało z nieco innego podejścia do tematu pochówku wiernych tego wyznania, a także… polityki.

To poniekąd pamiątka po czasach germanizacji naszych ziem, prowadzonych pod koniec XIX i na początku XX wieku, kiedy tereny wschodniej części ówczesnych Niemiec zasiedlano sprowadzanymi z głębi kraju przybyszami. Dawano im ziemię i gospodarstwa wykupione nierzadko od Polaków przez powołaną do tego celu Komisję Kolonizacyjną. Integralnym elementem stały się cmentarze, położone w pobliżu wsi, które miały „wzmacniać” więź z nową ziemią – nie lokowano ich przy kościołach.

Po 1945 roku większość z cmentarzy została zapomniana, wraz z opuszczeniem tych terenów przez Niemców. Świadomość tragedii, które sprowadziła na nasz kraj II wojna światowa sprawiała, że te miejsca nierzadko zaśmiecano czy niszczono, wykorzystując nagrobki wtórnie na nowych miejscach grzebalnych. Z czasem po prostu zarosły, zapewniając wieczny spoczynek…

Mimo pomysłów, które miały przynajmniej uporządkować te miejsca i zewidencjonować zachowane nagrobki, nie wytrzymały one próby czasu. Teraz z inicjatywą symbolicznego przypomnienia o istnieniu tych cmentarzy wyszedł radny gminny Mariusz Nawrocki, który skierował w tej sprawie wniosek do Urzędu Gminy Gniezno. Proponuje, by dokonać spójnego oznaczenia wszystkich historycznych cmentarzy na terenie gminy Gniezno.

– Cmentarze te stanowią istotny element dziedzictwa historycznego i kulturowego regionu, jednak w wielu przypadkach są obecnie słabo rozpoznawalne w przestrzeni publicznej, nie posiadają jednolitego oznakowania informacyjnego ani tablic wyjaśniających ich historię i status prawny – napisał radny. Na terenie gminy Gniezno znajduje się kilkanaście takich miejsc- m.in. w Mnichowie, Mnichówku, Piekarach, Wełnicy, Osińcu (na granicy z Gnieznem, przy ul. Leśnej), Jankowie Dolnym, Kalinie, Lulkowie, Strzyżewie Kościelny i koło Modliszewka oraz być może w Jankówku. Z tych wszystkich uporządkowany i upamiętniony jest tylko jeden – w Piekarach, gdzie stoi krzyż i znajduje się symboliczna tabliczka. Pozostałe są zapuszczone i zarośnięte, a wielu nierzadko nowych mieszkańców nie wie nic o ich istnieniu.

– Oznaczenie cmentarzy pozwoli na zachowanie pamięci o dawnych mieszkańcach regionu i jego wielokulturowej historii. Czytelna informacja w terenie ograniczy przypadki nieświadomego naruszania miejsc pochówku. Wspólne oznakowanie (jednolita forma graficzna, tablice informacyjne, ewentualne punkty na mapach) może stać się elementem edukacyjnym i turystycznym, szczególnie dla lokalnych tras pieszych i rowerowych – wskazał Mariusz Nawrocki. Dobrym przykładem pamięci o takim cmentarzu jest Gębarzewo, gdzie mieszkańcy sami uprzątnęli ten teren, symbolicznie tworząc miejsce pamięci.

W odpowiedzi z Urzędu Gminy Gniezno odpisano, że zostaną podjęte działania w kierunku oznaczenia historycznych cmentarzy: – Podjęto wstępne rozmowy z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w celu określenia dokładnych miejsc – lokalizacji na podstawie archiwalnych map archeologicznych. Równocześnie zostaną poczynione uzgodnienie co do określenia opisu tablic informacyjnych wraz z oznaczeniem znaków turystycznych. Całość w/w prac będzie wykonywana sukcesywnie na podstawie uzgodnień Wielkopolskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w Poznaniu – odpisała wójt Maria Suplicka.

Na terenie Gniezna również znajdują się miejsca, gdzie dawniej istniały cmentarze i dzisiaj nie ma śladu po nich. Z ewangelickich upamiętniony jest tylko jeden – przy ul. Roosevelta, a także trzy żydowskie przy ul. Kościuszki, Chrobrego i Roosevelta. Nie upamiętniono do dziś cmentarzy przy ul. Gajowej czy na Skiereszewie – ten ostatni na przestrzeni lat został nawet częściowo zabudowany. Nie mówiąc już o cmentarzach katolickich istniejących na przestrzeni wieków, które otaczały dzisiejsze, ale także nieistniejące już obecnie kościoły w obecnym centrum miasta.