Średniowieczny skarb piśmiennictwa z Gniezna przeszedł specjalistyczne badania. Naukowcy przygotowują go do konserwacji

W Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie przeprowadzono kolejne, specjalistyczne badania nad Ewangeliarzem Kruszwickim – ilustrowanym kodeksem rękopiśmiennym z XII wieku. Jest to jeden z najważniejszych zabytków przechowywanych na Wzgórzu Lecha. 

W Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie zakończył się kolejny etap badań XII-wiecznego Ewangeliarza Kruszwickiego. Do analiz wykorzystano cyfrowy mikroskop KEYENCE VHX-X1, który umożliwia niezwykle dokładne dokumentowanie stanu zachowania zabytków bez konieczności ingerowania w ich strukturę.

Badania zostały przeprowadzone bezpłatnie przez firmę Keyence International dzięki staraniom prof. Weroniki Liszewskiej z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Prace wykonali Michał Subsar i Konrad Witek.

Specjalistyczne urządzenie pozwoliło m.in. na wykonanie zdjęć zdobień w powiększeniu od 5 do 6000 razy, tworzenie obrazów z pełną głębią ostrości, modelowanie trójwymiarowej struktury powierzchni oraz analizę warstw i materiałów wykorzystanych do wykonania iluminacji. Dzięki możliwości obserwacji pod różnymi kątami udało się zbadać również trudno dostępne fragmenty kodeksu bez naruszania jego oprawy.

Jak podkreślają specjaliści, wykonane analizy są niezbędnym etapem przygotowań do przyszłej konserwacji. Pozwolą opracować szczegółowy opis stanu zachowania zabytku, który będzie podstawą do przygotowania projektu prac konserwatorskich. Jak przekazał ks. dr Michał Sołomieniuk, dyrektor Archiwum Archidiecezjalnego, w planie jest ubieganie się o dofinansowanie, a rozpoczęcie konserwacji przewidywane jest na 2027 rok.

Ewangeliarz kruszwicki  to pergaminowy kodeks pochodzenia niemieckiego, zaliczany do najcenniejszym książek w polskich zbiorach. Został ufundowany dla kolegiaty św. Piotra i Pawła w Kruszwicy, a od 1848 roku jest przechowywany w Gnieźnie. W zbiorach Archiwum Archidiecezjalnego nosi sygnaturę BK Ms 2. Księga spisana po łacinie liczy 175 kart o wymiarach 325 x 255 mm i jest oprawiona wtórnie w deski obłożone aksamitem. Na aksamit nałożono dawne okucia oraz tzw. agnusek, czyli medalion z wosku, pochodzącego z przetopionego paschału. Kodeks zawiera tekst czterech ewangelii oraz teksty dodatkowe, w tym wstępy do każdej z ewangelii. Jest bogato iluminowany (ilustrowany), zawiera bowiem 33 całostronicowe ilustracje, przedstawiające ewangelistów i sceny ewangelijne, oraz ozdobne inicjały. Osoby zainteresowane kodeksie, mogą podziwiać wybrane ilustracje w kalendarzu na rok 2027, dostępnym w Księgarni Archidiecezjalnej przy katedrze w Gnieźnie oraz w Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej.